Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Beskid Śląski. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Beskid Śląski. Pokaż wszystkie posty

13 listopada 2016

BESKIDZKI KOŚCIELEC, czyli jesienny off-road

Lipowa Ostre — Kościelec — rozdroże szlaków pod Malinowską Skałą — Lipowa Ostre | wariant dłuższy dodatkowo Malinowska Skała — Skrzyczne
(szlaki: bez szlaku — żółty | wariant dłuższy dodatkowo zielony — niebieski)

czas przejścia: 4 | 6 godzin    suma podejść: 500 | 800 m    dystans: 12 | 16 km    trudność: * | **     infrastruktura: wariant dłuższy schronisko na Skrzycznem

Tatrzański Kościelec tak mocno zapadł nam w pamięć, że postanowiliśmy poodwiedzać jego beskidzkich kuzynów. W naszej okolicy są co najmniej dwa szczyty o takiej nazwie — w Beskidzie Śląskim i Małym. Na pierwszy ogień poszedł Kościelec położony w Beskidzie Śląskim. Nie wiedzie na niego żaden szlak, ale góra jest łatwo dostępna, szeroka droga, a potem wąska ścieżyna bez trudu wyprowadzają na wierzchołek. Nie trzeba przedzierać się przez chaszcze, nie trzeba GPS ani kompasu, wystarczą mapa i chęci. Mamy i jedno, i drugie, w słoneczną październikową niedzielę wybieramy się więc w odwiedziny.

Naszą off-roadową wyprawę zaczynamy z OSTREGO, przysiółka LIPOWEJ. To popularne miejsce turystyczne. Można stąd wyruszyć na miły bezproblemowy spacer Doliną Zimnika, powędrować dalej na Malinowską Skałę lub Skrzyczne albo zdobyć… Kościelec. Przy końcowym przystanku pekaesów, tuż przed wylotem doliny, znajduje się spory parking. Okolica jest urokliwa, od wiosny do jesieni można tu spotkać mnóstwo spacerowiczów i rowerzystów, miejsca postojowe szybko się więc zapełniają. Co ciekawe, Doliną Zimnika wcale nie płynie potok Zimnik, a potok Leśnianka, nie znalazłam jednak odpowiedzi, dlaczego dolina nazywa się właśnie tak. Niektórzy twierdzą, że dawniej potok zwał się Zimnik i stąd nazwa, ale żadne wiarygodne źródła tego nie potwierdzają :-).

Leśnianka spływa między masywami Skrzycznego i Ostrego, wcinając się głęboko w podłoże i odsłaniając
liczne progi i bystrza. Woda w potoku jest podobno krystalicznie czysta, tak przynajmniej twierdzą
w żywieckim browarze, który specjalnym rurociągiem transportuje ją do swojego zakładu.

Dolina ma zresztą jeszcze jedną tajemnicę, przynajmniej dla mnie. Po kiego licha poprowadzono jej dnem asfaltówkę, która potem serpentynami, już jako wygodna szutrówka, wspina się na zbocze Zielonego Kopca i Malinowskiej Skały? Do zwózki drewna tak dobra nawierzchnia nie jest potrzebna (ostatnio pięknie ją nawet odnowiono), do schroniska na Skrzycznem daleko, zresztą droga tam nie dociera, zawraca sporo przed grzbietem w dolinę… Jedyny plus, że zamknięto ją dla ruchu samochodowego, bo o tym, że psuje krajobraz chyba nikogo nie muszę przekonywać.

Aby jak najkrócej wędrować mało sympatycznym asfaltem, postanawiamy zejść nad potok i pójść jego brzegiem, tak jak prowadzi tutejsza ścieżka przyrodniczo-edukacyjna. Rozpoczyna się ona na parkingu obok leśniczówki. Jej znaki właściwie nie istnieją, całkowicie zniszczały, trudno się jednak zgubić, tablice i wyraźna dróżka wskazują, którędy maszerować. Kilometr dalej wychodzimy na asfalt i kilka minut później wraz z żółtym szlakiem dochodzimy do mostu nad potokiem Malinowskim. Zaraz po jego przekroczeniu, przed dojściem do budynku leśniczówki żegnamy szlak oraz asfalt i odbijamy w prawo, w szeroką wygodną leśną drogę. Natychmiast robi się bajkowo. Drzewa w jesiennych barwach, liście szeleszczące pod nogami i jak okiem sięgnąć — nikogo.

Kolory na zdjęciu nie zostały podkręcone, tak naprawdę było :-) Feeria barw…

Droga na Kościelec prowadzi początkowo ostro w górę przez las. Dość szybko pojawiają się widoki, najpierw prześwity między drzewami, potem coraz rozleglejsze kadry. Wyżej, jak w całym Beskidzie Śląskim, drzewa częściowo uschły, odsłaniając krajobrazy. Sterczących kikutów właściwie nie ma, w całym paśmie prowadzi się aktywną wycinkę chorego drzewostanu. Wyręby porasta trawa i podrastające drzewka. Po półtorej godzinie wędrówki wychodzimy na przyjemne wypłaszczenie. Zaskakuje nas piękno okolicy: jest nie tylko odludnie, lecz także nieco dziko, perspektywę zamyka na wprost wyniosła kopuła Kościelca, z prawej — Skrzyczne ze swoim masztem radiowym, a z lewej — pasmo Magurki Radziechowskiej. Postanawiamy zrobić sobie mały popas, by nacieszyć oczy nietypowymi, bo nieosiągalnymi ze znakowanych szlaków widokami.

Niezwykłe kolory drzew, które się ostały, gołe połacie stoków i każdemu znany maszt —Skrzyczne (↑)
oglądane od mało znanej strony. A przed nami Kościelec (↓) w równie pięknej jesiennej szacie.

W dalszą drogę ruszamy zarośniętą trawami malowniczą dróżką. Tuż przed szczytem prowadzi nas już wąska ścieżyna, ginąca tu i ówdzie w chaszczach. KOŚCIELEC (1022 m n.p.m.) nas nie rozczarowuje — pełno na nim większych i mniejszych skałek, a sam wierzchołek wieńczy potężna wychodnia o wysokości kilkunastu metrów. Podobno jest ona często odwiedzana przez amatorów wspinaczki, dziś jednak nie ma tu nikogo, szczęk żelastwa (ależ nie, nie jestem uszczypliwa) nie zakłóca ciszy. Według przewodnika nieco poniżej szczytu, na wschodnim stoku góry, można podziwiać wychodnię z oknem skalnym. To jedyne takie okno w Beskidzie Śląskim, nie zamierzamy jednak specjalnie go szukać. Rozsiadamy się natomiast na kolejny popas, bo na wierzchołku ktoś przygotował sympatyczne miejsce na ognisko. A pogoda jak marzenie. Pół godziny później ruszamy dalej. Z dużym ociąganiem, Kościelec okazuje się niezwykle malowniczą miejscówką.

Kamienie i skałki pod szczytem Kościelca (↑). Wierzchołek tworzy potężna wychodnia (↓). Bez trudu da się
ją zdobyć od wschodniej strony, na jej wierzchowinie ktoś przygotował wygodne miejsce na ognisko.

Zejście z Kościelca nie nastręcza żadnych trudności, wyraźny leśny trakt w 10 minut doprowadza do żółtego szlaku. Tu chwila narady: czy kończymy wycieczkę, wracając do Doliny Zimnika za żółtymi znakami, czy kontynuujemy wędrówkę na Malinowską Skałę i Skrzyczne, by zejść do samochodu niebieskim szlakiem? Zdobycie Kościelca wraz z postojami zajęło nam 3 godziny, powrót do doliny to kolejne 1,5 godziny, dłuższa opcja oznacza co najmniej 2,5 godziny dreptania i powrót w już zapadającym zmroku. To może być ostatni tak piękny weekend tej jesieni, tydzień wcześniej byliśmy jednak i na Malinowskiej Skale, i na Skrzycznem. Wawkowi wyraźnie nie chce się ponownie wędrować dopiero co przebytą trasą. Zapada więc decyzja o powrocie w dolinę za żółtą farbą. Jestem rozczarowana, sama oczywiście powędrowałabym na Skrzyczne. Gorąco zresztą do tego zachęcam, jeśli kiedyś wyruszycie na tę wycieczkę. Będzie megawidokowo.

Żegnamy Kościelec i jego piękne widoki… Przez całą wędrówkę na szczyt nie spotkaliśmy nikogo.

Beskidzki Kościelec, mimo że o tysiąc metrów niższy od swojego tatrzańskiego kuzyna, bardzo nam się podobał. A sama wyprawa okazała się wręcz wymarzona na jesienną porę. Niezbyt długa, w bajkowych kolorach i ze wspaniałymi widokami… Nie da się ukryć, że bezszlakowa wędrówka oferuje znacznie więcej przeżyć niż tuptanie szlakiem. Nie tylko dlatego, że jest jakąś namiastką przygody, brnięciem w nieznane. Tereny położone obok utartych turystycznych szlaków zapewniają samotność, a im częściej człowiek przebywa w górach, tym bardziej szuka odludnych klimatów. Przynajmniej my tak mamy.

Moja pierwsza w życiu panorama :-). Widok z wypłaszczenia pod szczytem Kościelca.

14 października 2016

TRÓJSTYK Z GIROVĄ w tle, czyli czeski Beskid Śląski

Jaworzynka Trzykatek — Trójstyk — Hrčava — Komorovský grúň — Girová — Jaworzynka
(szlaki: żółty — czerwony — żółty — zielony)

czas przejścia: 5 godzin    suma podejść: 600 m    dystans: 15 km    trudność: *
infrastruktura: bary w Hrčavie, schronisko na Girovej

Dni stają się coraz krótsze i nasze wycieczki też. W październikową sobotę wybraliśmy się na półdniową trasę wokół Trójstyku z przejściem do Czech. Niewymagająca pętelka prowadzi w dużej mierze asfaltowymi drogami, ale ruch jest tu znikomy, a właściwie go nie ma. Część bardziej górska — dojście do Girovej — wiedzie ładnym lasem. Latem w okolicy Trójstyku bywa tłoczno, niewysokie wzniesienia i ładne widoczki przyciągają rodziny i emerytów. Dlatego warto zrobić tę wycieczkę po sezonie. Kapryśna jesienno-zimowa aura sprawia, że na szlakach jest pusto. Masyw Girovej, zaliczany jeszcze do Beskidu Śląskiego, leży całkowicie po stronie czeskiej. Szczyt nie pretenduje do miana atrakcji, jest na to zbyt niski i położony w zbyt mało interesującym miejscu. Paradoksalnie stanowi to o jego uroku. Nasz sobotni spacer do cichego schroniska, z kolorowymi liśćmi pod nogami i w drobnej mżawce to wędrówka po krainie samotności i łagodności.
głęboka jesień
na wpół naga brzoza
w pełni żółta
[Rafał Zabratyński]
Na trasę wyruszamy z JAWORZYNKI, a dokładniej z jej przysiółka TRZYKATEK. Przy końcowym przystanku autobusowym znajduje się mały parking. Zostawiamy tu samochód i za znakami żółtego szlaku wąską asfaltówką z zakazem ruchu w 15 minut docieramy do TRÓJSTYKU, czyli miejsca styku trzech granic: Polski, Czech i Słowacji. Zanim wszystkie trzy państwa przystąpiły do układu z Schengen, co nastąpiło w 2007 roku, działało tu potrójne pieszo-rowerowe przejście graniczne. Dziś miejsce jest atrakcją turystyczną. Dokładny punkt zbiegu trzech granic znajduje się w głębokim korycie potoku. Kilkanaście merów od niego w każdym państwie ustawiono granitowe obeliski. Są też wiaty i ławki, a po polskiej stronie buduje się karczma.

Tego drewnianego mostku (↑) na Trójstyku już nie ma. Aby przejść na Słowację, trzeba ostrożnie zejść nad strumyk, przekroczyć go i wdrapać się na górę po drugiej stronie. Strumień płynie (albo i nie, latem czasem wysycha :-) w głębokim parowie, jest więc z tym trochę zabawy. W zamian z bliska można podziwiać miejsce dokładnego styku granic (↗). Strumień po polskiej stronie nosi nazwę Wawrzaczowy Potok, po czeskiej — Kubankowski Potok, a na Słowacji zwany jest Potokiem Gorylów.

Nie zbawiamy długo na Trójstyku, odwiedziliśmy to miejsce rok temu, niewiele się zmieniło, zniknął tylko drewniany mostek przerzucony niegdyś przez potok na stronę słowacką. Ponoć zgnił i groził zawaleniem. Został rozebrany, a gmina czeka na pieniądze z Unii, by wystawić coś solidniejszego. Wracamy 100 metrów do żółtego szlaku i przechodzimy wraz z nim na czeską stronę. Kiedy przekraczamy granicę, nie wiemy, asfaltówka wije się między domami i nie wiedzieć kiedy, znajdujemy się już po drugiej stronie. A nawet trzeciej, słupki graniczne nie mogą się zdecydować, czy to Słowacja, czy Czechy — pas czeskiej ziemi, niczym wystawiony paluch, wcina się tu między Polskę a Słowację, powodując międzynarodowe zawirowania.

W krajobrazie dominuje nowoczesny most po stronie słowackiej. Dziwne, dobrze wpisuje się w okolicę.

Początkowo pogoda nam sprzyja: jest zimno, ale raczej słonecznie. Z każdą minutą przybywa jednak chmur. Co wyższe okoliczne wzniesienia mają ośnieżone czubki. Schodzimy łagodnie w kierunku zabudowań Hrčavy, po polsku Herczawy. To ciekawa wioska. Niegdyś była częścią Jaworzynki, po podziale Śląska Cieszyńskiego w 1920 roku przypadła Polsce, ale na prośbę mieszkańców cztery lata później Liga Narodów dokonała korekty granic i przekazała ją Czechosłowacji. Z tym przekazaniem wiąże się powstanie najciekawszego obiektu Hrčavy — drewnianego kościółka św. św. Cyryla i Metodego (czes. Kostel svatého Cyrila a Metoděje). Gdy wieś znalazła się w Czechosłowacji, mieszkańcy nie mogli już korzystać ze świątyni w Jaworzynce, musieli wznieść własną. Kościół zbudowano w najwyżej położonym miejscu wsi. Architekturą nawiązuje do miejscowych tradycji budownictwa drewnianego — budynek nakryto niezwykle stromym dachem, a malutkie okienka ozdobiono zielonymi obramowaniami.

Kościół zbudowano w 1936 roku. Dźwięk jego dzwonu jest słyszalny w trzech państwach :-).
Do granicy Polski jest stąd w linii prostej 540 metrów, do słowackiej — 450 metrów.

Wędrujemy bitą drogą, podziwiając widoki na polską stronę. W oddali wznosi się Ochodzita i Tyniec, bliżej Wawrzaczów Groń — wszystkie trzy doskonałe punkty widokowe. Zabawne patrzeć tak na nie zza miedzy. Kiedy docieramy do przysiółka Na Dilku, panorama robi się szersza — przy dobrej pogodzie można stąd podziwiać po polskiej stronie Baranią Górę i Kiczory, po czeskiej pasmo Ropicy i Girovą, a po słowackiej Javorniki, Kysucke Beskidy i Małą Fatrę. Szare mleko wiszące na horyzoncie sprawia, że nasze estetyczne wrażenia ograniczają się tylko do najbliższych wzniesień. Opuszczamy żółty szlak i za czerwonymi znakami zaczynamy podejście na niewybitny KOMOROVSKÝ GRÚŇ (732 m n.p.m.), a z niego na GIROVĄ (839 m n.p.m.). Kamienisty leśny dukt spokojnie zdobywa wysokość. Żadnego większego wysiłku, ot spacer w pięknych okolicznościach przyrody. Teraz widoków już nie ma, czasem gdzieś między koronami drzew migną na horyzoncie jakieś pagóry.

Jesień i zima… Czeska krowa na zielonej trawce, polski Tyniec i Ochodzita z ośnieżonymi czubkami (↑).
Girová jeszcze nie daje się zimie (↓), przynajmniej kiedy patrzy się na nią z pewnego oddalenia.

Chata Gírová, czyli tutejsze schronisko turystyczne, wita nas tak przejmującą ciszą, że zastanawiamy się, czy jest w ogóle otwarta. Jest. W malutkiej jadalni kilka stołów, włączony telewizor i chatar urzędujący za barem. Można płacić w złotówkach, zamawiamy więc po zupie i herbacie. Na dworze zrobiło się nieprzyjemnie, pada, ciepło jadalni rozleniwia. Zjawiają się kolejni turyści, Słowacy. Klimat domowy — ciche rozmowy i szumiący w tle telewizor, który nie przeszkadza, bo fonię ustawiono na nieabsorbujące pomruki. Atmosfera o tyle górska (pomijając telewizor), że bez jazgotu i rejwachu, tak charakterystycznego dla polskich schronisk.

Na chwilę słońce przedziera się przez chmury. Chata Girova to oaza spokoju.

Chata znajduje się 50 metrów poniżej szczytu Girovej. Dojście szeroką, stromą i śliską ścieżką na wierzchołek zajmuje dosłownie trzy minuty. Czy warto? Trzy minuty to nie wieczność, a zaliczenie szczytu dla wielu ma znaczenie. Girová nie oferuje jednak spektakularnych widoków. Jest wprawdzie tablica opisująca tutejszą panoramę (podobno widać stąd małofatrzański Rozsutec, notabene ukochaną górę Wawka) i ławki do podziwiania krajobrazu, ale to chyba pozostałość po dawnych czasach. Niegdyś wierzchołek był łysy, drzewa jednak odrosły i z roku na rok stają się wyższe, ograniczając widoczność do przecinki, którą prowadzi dojście na szczyt.

Na szczycie Girovej trochę zimowo. Słońce znów schowało się za chmury. Idzie kolejny deszcz.

Ze schroniska warto podejść do Diabelskiego młyna, czyli piaskowcowych skał, w których odkryto kilka niewielkich jaskiń. Čertův mlýn znajduje się na południowym zboczu Girovej, około 150 metrów od chaty, dojście wskazują czerwone kropki malowane na drzewach. Tablica przy schronisku informuje, że Girová to góra rozsławiona przez legendy. Jedna z nich głosi, że to właśnie w skałach Diabelskiego młyna Ondraszek ukrył swój wielki skarb. Zrabował go jednemu z lanckorońskich Żydów, a ponieważ ten nie oddał pieniędzy łatwo, rozeźlony zbójnik ściął mu głowę i niczym wojenne trofeum schował wraz ze skarbem. Duch Żyda do dziś strzeże majątku, a w skałach i jaskiniach ukazuje się wędrowcom jego głowa. Według innej legendy, Girová nazwana została od imienia zbójnika Jury (po morawsku Gira), który ukrywał się tu po śmierci Ondraszka.

Kamienie, zapadliska, skały… Diabelski młyn roztacza aurę tajemniczości.

Rozpadało się na dobre, czas wracać. Do przysiółka Na Dilku czeka nas ta sama droga, którą przyszliśmy na Girovą. Kiedy wychodzimy na otwartą przestrzeń, las nie chroni już przed całkowitym zmoknięciem. Do Jaworzynki mamy jednak tylko 2,5 kilometra. Na kolejnym rozdrożu szlaków wybieramy znaki zielone i spokojną asfaltówką w pół godziny dochodzimy przez osiedla Klimasy i Wawrzacze do samochodu. Kto by pomyślał, że tak mało atrakcyjna na mapie wycieczka, okaże się tak sympatyczna?

4 października 2016

WOKÓŁ SZCZYRKU — w jesienny dzień przez Beskid Węgierski, Przełęcz Salmopolską i Skrzyczne

Szczyrk Biła — Chata Wuja Toma — Przełęcz Karkoszczonka — Hyrca — Kotarz —
Przełęcz Salmopolska — Malinów — Malinowska Skała — Skrzyczne — Szczyrk

(szlaki: żółty — czerwony — zielony)

czas przejścia: 7 godzin    suma podejść: 1100 m    dystans: 19 km    trudność: **
infrastruktura: Chata Wuja Toma, bufet na Kotarzu, knajpy na Przełęczy Salmopolskiej, schronisko na Skrzycznem

Nie jestem fanką Beskidu Śląskiego. Za dużo w nim ludzi i rozgardiaszu. Latem i w weekendy na szlakach trudno poczuć górski klimat — należę chyba do wymierającego już gatunku tych, co na wysokości poszukują odizolowania i kontaktu głównie z naturą. O tej szczyrkowskiej pętelce myśleliśmy jednak od dłuższego czasu. Zamierzaliśmy zrobić ją późną jesienią, w listopadzie, kiedy w górach jest zdecydowanie mniej turystów, a krajobraz nabiera wyniosłej surowości. Praca zadecydowała inaczej: na wędrówkę musieliśmy wyruszyć w ostatni wrześniowy weekend. Bez względu na pogodę.
wysokie trawy
cieniste chmury
wolność
[ZenForest]
Szczyrk przywitał nas ołowianym niebem. Dobry prognostyk na mniejsze tłumy na trasie. Żółty szlak, którym mieliśmy wędrować, zaczyna się w centrum miasteczka, ale pierwsza godzina to marsz asfaltem. Korzystamy więc z pekaesu, który akurat jedzie do dzielnicy BIŁA, i dziesięć minut później wysiadamy na pętli. Stąd do CHATY WUJA TOMA, naszego pierwszego przystanku na trasie, jest dosłownie kwadrans drogi. Dokładniej kwadrans drogi ostro pod górę. Stara drewniana zagroda z 1918 roku, którą zamieniono w prywatne schronisko, sprawia bardzo przyjemne wrażenie. Panuje tu jeszcze spokój, kilku turystów zbiera siły przed wędrówką w góry. My też, choć dopiero co wyruszyliśmy na trasę i nie zdążyliśmy się jeszcze zmęczyć, mamy ochotę tu przysiąść. Zamawiamy herbatę (zielona jest naprawdę niezła, w innych schroniskach to zazwyczaj ledwo pijalne najtańsze badziewie, tu dostaję akceptowalny w smaku napar :-) i jagodowe ciacho, a potem spoglądamy w niebo, dywagując: przetrze się czy nie?

Chata znajduje się w bardzo malowniczej okolicy, u podnóży Przełęczy Karkoszczonka, gdzie krzyżuje się
kilka szlaków i skąd rozciąga się ładny widok na pasmo Skrzycznego.

W Chacie Wuja Toma nie jesteśmy pierwszy raz, wiemy, że w okolicy południa robi się w niej tłoczno, podobnie jak na pobliskiej PRZEŁĘCZY KARKOSZCZONKA (729 m n.p.m.), popularnym punkcie widokowym łatwo dostępnym z miasta. To najniższe i najwygodniejsze przejście między Szczyrkiem a Brenną, większość osób wędruje stąd na Klimczok. My wybieramy czerwony szlak wiodący przez szczyty BESKIDU WĘGIERSKIEGO na Przełęcz Salmopolską. Pasmo równoległe do bardziej znanego Skrzycznego gwarantuje mniej turystów na szlaku, a równie świetne widoki na wszystkie strony świata. Skąd w jego nazwie przymiotnik „węgierski”? Tego nikt tak naprawdę nie wie. Podobno niegdyś na stokach od strony Brennej zaczął wypasać owce jakiś przybysz z Węgier. Dobrze mu się wiodło i wkrótce w okolicy pojawiło się więcej Madziarów — w Brennej nazwisko Madzia (pierwotnie Madziar) jest wciąż bardzo popularne. Pasterskie szałasy istniały w dolinie Węgierskiego Potoku jeszcze w latach 30. XX wieku. Dziś owce wprawdzie wracają na polany, szałaśnicze życie to już jednak przeszłość.

Widok na Hyrcę (↑), Skrzyczne (↓) oraz… las z czerwonego szlaku prowadzącego
grzbietem Beskidu Węgierskiego. Będzie padać?

Beskid Węgierski to niezbyt długi grzbiet o średniej wysokości 900 m n.p.m. Szlak czerwony omija trawersem jeden z jego wierzchołków — Beskidek, prowadzi natomiast przez HYRCĘ (929 m n.p.m.), najwyższe wzniesienie pasma. Wędrówka jest przyjemna: ładne widoki, niezbyt długie podejścia, wygodna ścieżka… Ten odcinek świetnie nadaje się na spacer w rodzinnym gronie, nawet z mniejszymi dziećmi. Po 2 godzinach niespiesznej wędrówki z przełęczy Karkoszczonka dochodzimy na KOTARZ (974 m n.p.m.). Tu kończymy węgierską część wyprawy. Na Kotarzu znajduje się Ołtarz Europejski zbudowany z kamieni przywiezionych z różnych zakątków globu. Nie robi on wrażenia, łatwo go wręcz przeoczyć, o wiele piękniejsza jest rozległa panorama rozciągająca się z tutejszej polany. W całej okazałości widać masyw Skrzycznego, którym będziemy wkrótce wędrować. Warto zrobić tu sobie przerwę, rozłożyć się na trawie lub skorzystać z ław i stolików oraz zamówić herbatę i małe co nieco w działającym na polanie barze.

Kotarz. Nazwa szczytu wiąże się z pasterskim życiem: wiosną na okolicznych polanach wypasano owce,
te zaś kociły się, czyli rodziły młode. I to niebo — jednak się przeciera.

Zejście na PRZEŁĘCZ SALMOPOLSKĄ (934 m n.p.m.) to kontynuacja miłej wędrówki. Szlak sprowadza łagodnie w dół. Im bliżej przełęczy, tym więcej ludzi. A sama przełęcz to już powrót do cywilizacji i jej niezbyt przyjemnego oblicza. Ogromny parking zastawiony samochodami, knajpy, jakieś pamiątki i… babcie głośno modlące się pod krzyżem. Wszystko razem daje z lekka komiczny efekt, a już na pewno nie zachęca do spędzenia w tym miejscu czasu. Umykamy więc czym prędzej w góry. Lajtowa trasa się skończyła, czeka nas teraz półtoragodzinne podejście. Nie skończyły się jednak przyjemności, przed nami znów piękne dookolne widoki. Przystając co chwila na zdjęcia, mijamy MALINÓW (1115 m n.p.m.) i zaczynamy krótkie zejście na przełęcz. Mniej więcej w jego połowie na kikucie drzewa widać napis „Jaskinia”. Można tu odbić do chyba najsłynniejszej jaskini Beskidu Śląskiego — Malinowskiej (długość 230 metrów, głębokość 23 metry). Dróżka po 100 metrach doprowadza do otworu wejściowego otoczonego drewnianą barierką. Jaskinia była znana od dawna, podobno w XVII wieku, kiedy szalała kontrreformacja, ewangelicy odprawiali pod ziemią nabożeństwa, natomiast na początku XVIII stulecia w podziemnych korytarzach ukrywał się zbójnik Ondraszek.

W drodze na Malinowską Skałę. Wawek czeka na nas w miejscu odbicia ze szlaku do Jaskini Malinowskiej (↑).
Ciasny otwór wejściowy kryje w dolnej partii drabinę (↓), ale jaskinia nie jest przystosowana do zwiedzania.

Beskidy nie bardzo kojarzą się ze skalnym krajobrazem, tymczasem odkryto w nich wiele jaskiń. Żadnej nie udostępniono zwykłym turystom, ale też nic w tym dziwnego — tutejszy podziemny świat nie przypomina tatrzańskiego czy jurajskiego. Otwory wejściowe są bardzo wąskie i zazwyczaj prowadzą pionowo w dół do ciasnych korytarzy, których przemierzanie wymaga odpowiedniego ekwipunku. Samodzielne zwiedzanie jest możliwie, wymaga jednak obycia z takimi warunkami. Kto chciałby, ale sam jakoś się boi, może eksplorować co bardziej znane beskidzkie jaskinie z klubami speleologicznymi. Organizują one turystyczne wyjścia, zapewniając bezpieczeństwo i odpowiedni sprzęt.

Wracamy do szlaku i pół godziny później po dość męczącym podejściu meldujemy się przy kolejnej atrakcji — MALINOWSKIEJ SKALE (1152 m n.p.m.). Sporych rozmiarów wychodnia (13 metrów długości, 5 metrów wysokości) jest jednym z symboli Beskidu Śląskiego i zdobi szczyt o tej samej nazwie. To pomnik przyrody, teoretycznie nie można więc na niego wchodzić, nikt jednak tego zakazu nie przestrzega. A dociera tu mnóstwo osób — na Skrzyczne można wjechać kolejką, a potem megawidokowym spacerkiem dojść pod skałę [więcej o Malinowskie Skale i dojściu ze Skrzycznego tu — klik].

Fantazyjnie ukształtowana w wyniku wietrzenia Malinowska Skała.

Przy wychodni spędzamy sporo czasu. Wyganiają nas ponownie gęstniejące chmury. Zbiera się na deszcz, a do schroniska na Skrzycznem ponad godzina wędrówki. Zielony szlak wije się grzbietem, zapewniając nawet przy kiepskiej aurze interesujące widoki. Jest już stosunkowo późno, a i pogoda niepewna, ludzi więc na trasie mało. Aż trudno uwierzyć, że jeszcze kilkanaście lat temu grzbiet Skrzycznego pokrywały szczelnie lasy. Masowy najazd korników na nasadzane z uporem maniaka monokultury świerkowe, przyniósł tragiczny efekt — drzewa obumarły, stawiając leśników przed poważnym wyzwaniem: jak szybko i w mądry sposób odbudować beskidzkie lasy. Zaczęto nasadzenia różnych gatunków — przede wszystkim jodły i buka, świerka tylko w domieszce. Taki skład miała szumiąca tu przed wiekami Puszcza Karpacka. Leśnicy z efektów swoich prac są zadowoleni, ale zanim drzewa zasłonią nam widoki minie jeszcze wiele lat.

Zielony szlak na Skrzyczne. Kiedyś urośnie tu nowy las, młode drzewka pną się do góry (↑). Chmury
dają niezły spektakl (↓). Niebo pęknięte na pół i zalane światłem, a do tego sterczące wiechcie traw…

Zbliżamy się do najwyższej góry Beskidu Śląskiego. Górujące nad Szczyrkiem SKRZYCZNE (1257 m n.p.m.) jest tłumnie odwiedzane przez cały rok dzięki kolei linowej. Zbiega się tu wiele szlaków pieszych i rowerowych. To również znakomity punkt widokowy, przy dobrej przejrzystości powietrza widać stąd Tatry. Teraz jednak na tak rozległe widoki nie mamy szans. Szczyt zdobi charakterystyczny 87-metrowy maszt nadajnikowy. Wawek koniecznie chce zjechać na dół kolejką i mamy jeszcze szansę załapać się na ostatni zjazd. Nie wchodzimy więc do schroniska, choć w brzuchach burczy, tylko niemal biegiem wpadamy na stację, kupujemy bilety i mościmy się na wygodnej kanapie. Kilkanaście minut później, po przesiadce, pełni pozytywnych wrażeń, jesteśmy już w Szczyrku. Dziś Beskid Śląski naprawdę mile nas zaskoczył.

Maszt na Skrzycznem widoczny jest z daleka…

***
Ze Skrzycznego, jeśli czas nas nie goni i mamy jeszcze siły, warto zejść do Szczyrku zielonym szlakiem. Wybraliśmy kolejkę tylko dlatego, że dosłownie kilka dni wcześniej właśnie tak schodziliśmy z tej góry. Zejście to dodatkowe 4 kilometry marszu (1 godzina), szlak jest jednak bardzo malowniczy.

Dla takich widoków warto zrobić te 4 dodatkowe kilometry i zejść do Szczyrku zielonym szlakiem.
Tak pięknie położony szałas spotykamy w Beskidzie Śląskim po raz pierwszy :-).

14 lutego 2015

KOZIA GÓRA I SZYNDZIELNIA ZIMĄ z Cygańskiego Lasu

Bielsko-Biała Cygański Las — Kozia Góra — schronisko na Stefance — Kozia Góra — Kołowrót — Szyndzielnia — schronisko Szyndzielnia — Bielsko-Biała Olszówka
(szlaki: żółty — niebieski — żółty — zielony — niebieski)

czas przejścia: 5,5 godziny    suma podejść: 760 m    dystans: 10,5 km    trudność: **
infrastruktura: schronisko na Stefance, schronisko Szyndzielnia

Po zeszłorocznej zimie-nie-zimie mieliśmy niedosyt wycieczek w białej scenerii. Po zaliczeniu kilku spacerowych tras w okolicy domu postanowiliśmy wyruszyć na ambitniejszą wędrówkę. Żadne ekstremum, ale coś, co pozwoli nieco się zmęczyć, a przede wszystkim poczuć zimę. Nasz wybór padł na Kozią Górę, którą latem z powodu tłumów omijamy szerokim łukiem. Ponieważ nigdy nie szliśmy stamtąd na Szyndzielnię przez Kołowrót, dalsza część trasy ułożyła się sama. Popularny żółty szlak do schroniska na Stefance jest zimą dobrze utrzymany, wiedzieliśmy jednak, że więcej wysiłku będzie wymagała dalsza wędrówka. Mieliśmy jednak nieco szczęścia, dzień wcześniej ktoś założył ślad w śniegu zalegającym na trasie przez Kołowrót i dzięki temu brodziliśmy w białym puchu tylko do kostek, a nie do kolan. Sceneria okazała się nieziemska. Otaczały nas oblepione śniegiem drzewa oraz cisza — aż do Szyndzielni na trasie nie spotkaliśmy nikogo!

Wiata turystyczna, w języku Wawka — odpoczyn, w połowie trasy na Kozią Górę. Pierwsze wzmianki o Cygańskim Lesie pochodzą już z 1312 roku. Las nazywany był wówczas Kozim (Ziegenwald), nazwa Cygański powstała przez literową pomyłkę (Zigeunerwald). Teren był prezentem od księcia cieszyńskiego Mieszka dla mieszkańców Bielska. Od tamtego czasu nieprzerwanie pełni funkcję parku miejskiego.

Pierwsze zetknięcie z trasą nie było zbyt miłe. O ósmej, kiedy zjawiliśmy się w CYGAŃSKIM LESIE, niebo przykrywały szare chmury, z których padał drobny, ale gęsty śnieg. Było zimno, wilgotno i bardzo ślisko. Rozległy leśny park zajmujący południową część Bielska jest popularnym miejscem wypoczynku okolicznych mieszkańców, dróżki były więc wyjeżdżone przez dzieciaki i wyślizgane przez spacerowiczów. Pierwszy kilometr uraczył nas walką z lodem zdradziecko przykrytym cienką warstwą puchu. Na szczęście wyżej czekał na nas już tylko śnieg, masy śniegu. Żółty szlak powoli piął się w górę, w powietrzu wirowały drobne białe płatki, czasem gdzieś w oddali zaszczekał pies… Nie wiadomo kiedy dotarliśmy na KOZIĄ GÓRĘ (686 m n.p.m.) i odbiliśmy na niebieski szlak doprowadzający do schroniska. Gdy kwadrans później doszliśmy do popularnej STEFANKI, zaskoczyła nas pustka. Tak gwarne latem miejsce było całkowicie ciche i uśpione. Tego dnia byliśmy pierwszymi gośćmi w schroniskowej jadalni. Tutejszy zegar wskazywał 9.30.

Schronisko Stefanka pod Kozią Górą. Dom
został wzniesiony na początku XX wieku, Stefanka
obchodziła niedawna 100-lecie swojego istnienia.

Godzinę później wróciliśmy do zwornika szlaków na Koziej Górze i pomaszerowaliśmy żółtym szlakiem w kierunku Szyndzielni. Zrobiło się bardziej dziko. Powoli zdobywaliśmy wysokość. Otaczające nas drzewa coraz bardziej przypominały śniegowe bałwany. Początkowo szlak był jeszcze nieźle przetarty, szło się bez trudu, kiedy jednak wyszliśmy na grzbiet pasma przywitały nas zwały nawianego śniegu. Nogi grzęzły w białej papce do kolan. Skrajem szerokiej drogi ktoś wydeptał 30-centymetrowy tunel, stawiając uważnie nogi jedną za drugą, dało się tamtędy jako tako maszerować. Spowiła nas mgła, odrealniając kształty i drogę. Zaraz potem mleczna wata odpłynęła w siną dal, ustępując miejsca słońcu — drobiny śniegu zaiskrzyły w rozproszonym świetle. Znaleźliśmy się w innym świecie :-). KOŁOWRÓT (791 m n.p.m.), do którego dotarliśmy po godzinie marszu z Koziej Góry, zaoferował nam chwilę oddechu z pięknie oświetlonymi górami majaczącymi pomiędzy drzewami.

Kołowrót. W oddali majaczą inne góry…
Zejście na przełęcz Kołowrót.

Czekało nas teraz zejście na przełęcz Kołowrót i dość strome podejście na Szyndzielnię. Pogoda zrobiła się piękna – słońce rysowało ostre cienie, drzewa majestatycznie sięgały nieba… Wawek, niczym prawdziwy przewodnik, szedł na prowadzeniu. Od dwóch godzin zakładał ślad w śniegu, nie pozwolił się jednak zmienić :-). Tymczasem śniegu przybywało z każdym metrem, a przed nami było jeszcze co najmniej półtorej godziny wędrówki. Szlak od przełęczy Kołowrót nabrał bardziej wysokogórskiego charakteru, ścieżka zrobiła się wąska, obrzeżona strzelistymi świerkami oblepionymi śniegiem. Tuż przed wyjściem na grzbiet SZYNDZIELNI (1026 m n.p.m.) zrobiło się i stromo, i bardzo „śniegowo", najwyraźniej nikt tędy w ostatnich dniach nie szedł. Ale najgorsze dopiero na nas czekało — tłum w schronisku. Kontrast między samotnością na szlaku a rozgardiaszem jadłodajni był tak uderzający, że nie daliśmy rady w niej wysiedzieć. Uciekliśmy znów na trasę.

Wawek na prowadzeniu. Niespożyta energia.

Z Szyndzielni do Bielska można oczywiście zjechać kolejką gondolową, w naszej wyprawowej opcji nie wchodziło to jednak w grę. Na zejście wybraliśmy zielony szlak z późniejszym odbiciem na niebieski, by zejść bezpośrednio na przystanek autobusowy w OLSZÓWCE GÓRNEJ. Góry znów spowiły mgły, maszerowaliśmy więc w bajkowym krajobrazie. Zimowe wędrówki mają w sobie coś magicznego, dają poczucie jakiejś iluzorycznej eksploracji. Krajobraz przykryty bielą wydaje się dziewiczy i niemal bezkresny, a cisza dzwoniąca w uszach i pustki na szlakach sprawiają, że wszystko wydaje się nieco dzikie i niedostępne.

Na zielonym szlaku w gęstej mgle.

To była wspaniała wycieczka. Latem łatwa trasa dla wszystkich, zimowa wersja jak znalazł dla nieco bardziej zaawansowanych turystów.

19 listopada 2014

KUŹNIE — REZERWAT SKALNYCH WYCHODNI

Twardorzeczka — dolina Twardorzeczki — Murońka — rezerwat Kuźnie — dolina Twardorzeczki — Twardorzeczka
(bez szlaku)

Rezerwat znajduje się na południowo-wschodnich stokach góry Murońka w pobliżu wsi Twardorzeczka. Obok jego północnych granic, górskim grzbietem, wiedzie zielony szlak z miejscowości Ostre (2 godz.).

Zanim udało nam się trafić do rezerwatu, zrobiliśmy dwa podejścia. Wszystko przez internet i nieaktualne, powielane od lat informacje. Według stron w sieci przez teren chroniony prowadzi oznakowana dróżka, na którą bez trudu można trafić i od strony grzbietu, czyli z zielonego szlaku na Magurkę Radziechowską, i od dołu, z doliny Twardorzeczki. Najpierw poszliśmy więc górą, ale żadnego odbicia do Kuźni nie znaleźliśmy. Tydzień później wróciliśmy, by spróbować szczęścia z doliny. Ponownie klapa. Tym razem jednak nie odpuściliśmy. Rezerwat przy odrobinie wysiłku łatwo namierzyć, z jego przejściem jest jednak trudniej — ścieżka dydaktyczna, o której wspomina net, w rzeczywistości nie istnieje, są natomiast powalone drzewa, chaszcze i rumowisko skalne. Trzeba tu walczyć o każdy metr przejścia, a bywa wręcz niebezpiecznie.

Wokół lasy i wiatr
I całe życie w wiatru świstach
[Jerzy Harasymowicz W lesie listopadowym]

Ale od początku. TWARDORZECZKA, niewielka wieś w pobliżu Żywca, ma niezwykle urokliwie położenie. Bardziej jednak niż z położenia, słynie z powodów muzycznych — stąd pochodzi znana wokalistka Monika Brodka. DOLINA POTOKU, od którego wieś wzięła nazwę, stała się naszym małym odkryciem — nie przypuszczaliśmy, że miejsce okaże się aż tak malownicze. Jesiennego dnia, kiedy tu przyjechaliśmy, wszędzie snuły się koronkowe mgły, dodając dolinie tajemniczej aury. Pierwsze 1,5 kilometra wędruje się asfaltem, ale nawet to nie psuje atmosfery tego zakątka. Szumiący potok w dole i szumiące drzewa w górze — naprawdę warto tu zajrzeć. Tego dnia spotkaliśmy po drodze tylko kilka osób, było cicho i nieco nostalgicznie, jak to zwykle jesienią w beskidzkich lasach.

Niczym w zaczarowanej krainie… Asfaltowa droga sprawia, że dolina Twardorzeczki to idealna trasa na spacer z dziecięcym wózkiem, ale także dla lubiących marsze nordic walking lub dla rowerzystów.

Tuż przed rozległą polaną przygotowaną do zwózki drewna asfalt się kończy. Dla turystów przygotowano tu miejsce na ognisko i wiatę. Po odpoczynku warto pójść jeszcze dalej, gruntówka leniwie pnie się do góry, a dojść nią można aż na Magurkę Radziechowską. My jednak przybyliśmy tu w konkretnym celu — znalezienia rezerwatu Kuźnie, szukaliśmy więc drogowskazu, ponoć ustawionego przy leśnym dukcie. Ale choć wypatrywaliśmy go w kilka osób, niczego nie znaleźliśmy. W końcu skręciliśmy w prawo, w trakt prowadzący zdecydowanie do góry. Wiedzieliśmy, że jesteśmy już daleko za ewentualnym odbiciem do Kuźni, dlatego postanowiliśmy dojść na szczyt MUROŃKA (1021 m n.p.m.) i stamtąd zejść do obszaru chronionego (zajmującego południowo-wschodnie stoki góry). Na grzbiecie zaskoczyła nas zima, płaty śniegu zalegały na sporym fragmencie szlaku — krajobraz był zupełnie odmienny od tego, co widzieliśmy tydzień wcześniej. Do rezerwatu zeszliśmy ścieżką odbijającą z grzbietu w okolicach szczytu. Dróżka, wyraźna przez 50 metrów, później zagubiła się w chaszczach i powalonych drzewach.

Kuźnie są rezerwatem przyrody nieożywionej. W górnej części występują liczne formy skałkowe
z murami i ambonami skalnymi.

REZERWAT KUŹNIE zajmuje sporych rozmiarów osuwisko. To prawdziwe zagłębie wychodni skalnych (których wysokość dochodzi do 11 metrów), różnorodnych głazów i jaskiń — najbardziej interesujące zgrupowanie tego typu form w Beskidzie Śląskim, dobrze jednak skryte pośród dorodnych drzew. Osobliwością florystyczną jest tu roślinność naskalna. Potężne baszty (wolno stojące bryły skalne) i ambony (skalne grupy złączone ze stokiem góry) zanurzone w gąszczu zieleni robią wrażenie, eksploracja rezerwatu na własną rękę jest jednak niebezpieczna ze względu na ukryte w runie liczne szczeliny skalne i leje zapadliskowe. Z małymi dziećmi lepiej się tu nie zapuszczać, o skręcenie nogi lub upadek bardzo łatwo. Teren podlega zresztą ochronie ścisłej i w ogóle nie powinno się do niego wchodzić. Ale o tym dowiedzieliśmy się dopiero następnego dnia.

W rezerwacie znajduje się pięć jaskiń i dwa schroniska skalne. Największe jaskinie to Chłodna (długość
117 m, głębokość 17 m) i Pod Balkonem (długość 45 m, głębokość 10 m). Obie są objęte ochroną pomnikową.

Teren rezerwatu porasta bór jodłowo-świerkowy, zbiorowisko często spotykane w Beskidzie Śląskim i Żywieckim w wyższych partiach regla dolnego. Warstwę drzew tworzy świerk z domieszką buka, jodły i jaworu. Najstarsze świerki mają 130–140 lat. W runie dominuje trzcinnik leśny (trawa tworząca rozległe kępy, latem nawet ponadmetrowej wysokości), któremu towarzyszy borówka czarna, śmiałek pogięty (też trawa, tyle że nieco mniejsza) i paproć narecznica szerokolistna. W szczelinach i pęknięciach wychodni skalnych rośnie będąca pod ochroną paprotka zwyczajna i bardzo rzadka zanokcica skalna. W niższej części rezerwatu przeważają buki tworzące zbiorowisko buczyny karpackiej. Ze zwierząt spotkać tu można podobno nie tylko pospolitego lisa i borsuka, ale też wilka.

Dolną część rezerwatu zajmują rozległe głazowiska. Ogromne kamienie porośnięte zieloną poduszką mchów w jesiennym lesie prezentują się niezwykle malowniczo.

Zaintrygowana wieściami z internetu o ścieżce dydaktycznej po powrocie z wycieczki zadzwoniłam do nadleśnictwa, w którego gestii znajduje się rezerwat. Okazało się, że szlak owszem był, ale już kilka lat temu (!) ministerstwo ochrony środowiska kazało go zlikwidować. Kuźnie uznano za zbyt cenne z przyrodniczego punktu widzenia, by udostępniać je turystom. Tymczasem przejście przez rezerwat oznakowaną ścieżką dydaktyczną (sic!) jest polecane przez oficjalną stronę gminy i śląskie izby turystyczne. Cóż, kolejny dowód na to, że informacje raz wpisane do netu krążą później latami, powielane bez sprawdzenia i refleksji przez wszystkich dookoła. Dzięki temu wybraliśmy się jednak na eksplorację terenu, który normalnie byśmy sobie odpuścili — Wawek nie znosi łamania przyrodniczych zakazów :-).


8 października 2014

BARANIA GÓRA: do źródeł Wisły z Wisły

Wisła Czarne Fojtula — Cienków — Gawlas — Magurka Wiślańska — Barania Góra — Schronisko Przysłop — Dolina Czarnej Wisełki — Wisła Czarne Fojtula
(szlak spacerowy niebiesko-biały — żółty — zielony — czerwony — czarny — bez szlaku)

czas przejścia: 8 godzin    suma podejść: 1100 m    dystans: 25 km    trudność: **
infrastruktura: gospoda na Cieńkowie, schronisko Przysłop

O wycieczce na Baranią Górę myśleliśmy od kilku miesięcy. Do ruszenia na szlak impuls dała szkoła — Wawek przerabiał na jednej z lekcji, skąd wypływa królowa polskich rzek, w domu uradziliśmy więc, że zobaczymy to na własnych nogach. Na trasę udało nam się wyruszyć dopiero pod koniec sierpnia. Królowa polskich rzek, o czym niewiele osób wie, ma trzy, a nie dwa, potoki źródłowe: Białą i Czarną Wisełkę oraz Malinkę. Biorą one początek na zachodnim stoku Baraniej Góry. Biała i Czarna Wisełka łączą wody w Jeziorze Czerniańskim, sztucznym zbiorniku wybudowanym w Czarnym, Malinka dochodzi do nich nieco poniżej. Wszystkie trzy potoki objęte są ochroną rezerwatową, ale ich dolinami prowadzą szlaki turystyczne (oprócz Malinki, która jest ucywilizowana i po prostu mało atrakcyjna). Obmyślając trasę, zdecydowaliśmy się na wędrówkę doliną Czarnej Wisełki. Chcieliśmy maszerować we względnej samotności, a to oznaczało darowanie sobie Kaskad Rodła na Białej Wisełce, gdzie turystów w ciepłe dni jest bez liku (ten szlak, a dokładniej przejście okrężnej ścieżki dydaktycznej Na Baranią Górę, postanowiliśmy zostawić sobie na listopadowy weekend, gdy góry stają się niemal bezludną wyspą).

Po co inny pejzaż niż ten 
który sam układa się pod palcami 
[Jerzy Harasymowicz Tego roku (1983)]

Wyruszyliśmy na trasę z Wisły Czarne, zwanej FOJTUŁA. Łatwo tam zastawić samochód, zrobić drobne zakupy, coś przekąsić — miejsce jest typowo turystyczne. Nasza trasa wiodła na grzbiet CIENKOWA i obawialiśmy się, że nie będzie łatwo odnaleźć drogę w plątaninie małych uliczek pnących się ostro do góry. Miasto zadbało jednak o wytyczenie specjalnego szlaku spacerowego (niebiesko-biały kwadrat) i już po pół godzinie przykurzony, dziurawy asfalt wyprowadził nas wprost w objęcia rancza Cienków i należącej do niego gospody. Nie skorzystaliśmy z zaproszenia do biesiady, przysiedliśmy jedynie dla złapania oddechu i podziwiania panoramy na ławach ustawionych pod pięknym dębem. A potem ruszyliśmy bitym, szerokim traktem za znakami żółtymi w stronę Gawlasu, zwanego też Gawlasi.

Krótki odpoczynek zanim znów ruszymy na szlak. Polany pokrywające rozległy grzbiet Cienkowa to pozostałość po wypasie owiec — niegdyś był to największy teren pasterski w okolicach Wisły. Owce czasem jeszcze się tu spotyka, ale po tradycyjnej gospodarce szałaśniczej nie ma już śladu. Grzbiet Cienkowa, co ciekawe z punktu widzenia źródeł Wisły, dla których tu przecież jesteśmy, stanowi wododział między zlewiskami Białej Wisełki a Malinki.

Żółty szlak jest niezwykle malowniczy. Grzbiet, którym się wędruje, ma prawie 7 kilometrów długości, a ponieważ w dużej części to tereny odkryte, widoki są przednie. Z której strony nie patrzeć — góry, góry, góry… Istna sielanka. Z oczami utkwionymi w dal minęliśmy Cienków Postrzedni (867 m n.p.m.) i Cienków Wyżni (957 m n.p.m.), za którym szlak zrobił się nieco bardziej stromy. Zbliżaliśmy się do końcowego podejścia na GAWLAS (1077 m n.p.m.). Nieco więcej wylanego potu tylko zwiększyło przyjemność płynącą z estetycznych przeżyć :-).

Sielska panorama z grzbietu Cienkowa.

Gawlas leży już w głównym grzbiecie Baraniej Góry. Żółty szlak zakończył tu swój bieg, a my niemal połogą, wygodną ścieżką oznaczoną zielonymi znakami powędrowaliśmy na MAGURKĘ WIŚLAŃSKĄ (1140 m n.p.m.). Po drodze — tam, gdzie znów zaczęło się ostrzejsze podejście — wkroczyliśmy do rezerwatu Barania Góra. To właśnie na jego terenie znajdują się źródła Białej i Czarnej Wisełki. Na Magurze dołączył do nas Główny Szlak Beskidzki (czerwony). Wciąż było bardzo widokowo. Baraniogórskie drzewa — w przeważającej większości świerki — kilka lat temu padły ofiarą masowego najazdu korników i uschły, a całości zniszczeń dopełniły wichury. Niewiele drzew się ostało. Przyroda, jak wiadomo, nie znosi pustki, las kiedyś więc odrośnie, na razie jednak jest co oglądać, i to ze wszystkich stron.

Leśnicy postanowili nie wycinać części umarłych świerków w celach naukowych i poglądowych. Las uschniętych kikutów robi wrażenie — jest przygnębiający, choć ma też w sobie jakiś smutny urok.

Ostatnie, ostrzejsze podejście na BARANIĄ GÓRĘ (1220 m n.p.m.) wiódł leśną, urokliwą ścieżką. Ale drugi co do wysokości szczyt Beskidu Śląskiego znów odsłonił przed nami niezrównane widoki. Ponad 20 lat temu, kiedy jeszcze szumiały tu drzewa, na rozległym, kopulastym szczycie ustawiono 15-metrowej wysokości wieżę. To nadal atrakcja. Na stalowej konstrukcji spędziliśmy kilkanaście minut, podziwiając 360-stopniową panoramę i odnajdując, hen na horyzoncie, zdobyte przez nas kiedyś góry i pasma — zadbano o tablice opisujące widoczne wierzchołki. Pod wieżą znajduje się 5-metrowej wysokości murowany obelisk pamiętający czasy austriackiej monarchii. To pozostałość po wieży triangulacyjnej. Takie obiekty stawiano na szczytach, by były punktami odniesienia dla pomiarów, które wykonywano podczas sporządzania map. Zazwyczaj można było na nie wchodzić. Wawka interesowało jednak coś innego: skąd wzięła się nazwa góry? Mieliśmy problem z odpowiedzią, bo tak naprawdę nic pewnego na ten temat nie wiadomo. Niektórzy badacze uważają, że wierzchołek wziął nazwę od dawnego właściciela — kogoś o nazwisku Baran. Inni odrzucają te najprostsze wytłumaczenie i wskazują na kształt góry — Barania ma dwa wierzchołki. Tyle że formą absolutnie nie przypominają one rogów, nawet wyrostków :-). XIX-wieczny podróżnik i literat Apoloniusz Tomkowicz wspomina natomiast w swojej relacji ze zdobycia góry, że według podań nazwa wzięła się stąd „iż na niej niegdyś las, a w nim 300 pasących się zgorzało baranów”.

O widoku z dawnej wieży pisał w 1888 roku Bogumił
Hoff*: „Stanąwszy na tej sztucznej wysokości,
w pierwszej chwili doznajesz rodzaju zawrotu głowy,
bo widok stąd jest olśniewający. Takiego obszaru
naszej kuli ziemskiej rzadko z której góry
objąć można okiem. Cóż za ogromny kawał ziemi,
cóż za rozmaitość w górach i równinach, w światłach,
cieniach i barwach”. Dziś przy dobrej pogodzie
widoki są równie niezapomniane.

Czas było ruszyć w dalszą drogę, zacząć zejście z gór. Ponieważ chcieliśmy zobaczyć źródła Czarnej Wisełki ruszyliśmy czerwonym i zielonym szlakiem w stronę SCHRONISKA PRZYSŁOP. Przechodzi się wówczas przez WYKAPY CZARNEJ WISEŁKI. Woda nie tryska tu z ziemi jak źródło, tylko wysącza się z gleby, tworząc kałuże i małe zbiorniczki. Teren miejscami jest podmokły i w newralgicznych punktach ścieżkę wyłożono drewnianymi balami. Kilkanaście minut później, po dość karkołomnej wędrówce kamienistą ścieżką w dół, wyszliśmy na polanę Przysłop. Dominuje na niej wielki betonowy kloc, czyli peerelowskie schronisko. Sprawia mało przyjazne wrażenie, ale stołówka proponuje całkiem smaczne dania. Drewniany budynek w sąsiedztwie mieści malutkie Muzeum Turystyki Górskiej (wstęp bezpłatny). Kiedyś na polanie stał drewniany pałacyk myśliwski wybudowany dla arcyksięcia Fryderyka Habsburga. Po I wojnie światowej to on pełnił funkcję schroniska turystycznego. Zjeżdżali do niego pasjonaci narciarstwa. W 1986 roku budynek został przeniesiony do centrum Wisły i obecnie stanowi jeden z punktów na Szlaku Architektury Drewnianej. Nieco poniżej betonowego kloca można natomiast zwiedzić gajówkę pamiętającą połowę XIX wieku (na belce stropowej wyryto datę 1863). Mieści się w niej Izba Leśna prezentująca baraniogórską faunę i florę, trofea łowieckie oraz dawne narzędzia leśne.

Pałacyk myśliwski reprezentował styl tyrolski. W 1925 otworzono w nim schronisko turystyczne, a z polany wytyczono szlaki na Baranią Górę. Powstała też skocznia narciarska Ślązaczka, która niestety nie przetrwałą do naszych czasów. Od 1928 odbywały się na niej konkursy skoków. Pałacyk, przeniesiony do Wisły, wciąż prezentuje się bardzo stylowo [zdjęcie pochodzi z portalu Fotopolska.eu].

Zejście DOLINĄ CZARNEJ WISEŁKI po tych wszystkich emocjach wydało nam się mało efektowne. Było też nieco męczące — wiodło asfaltem (ruch samochodowy zabroniony), co zawsze jest wadą w górach, potokowi jednak, toczącemu wody skalistym korytem, trudno odmówić uroku. Czarna Wisełka została częściowo uregulowana już w czasach Habsburgów, w XIX wieku biegł tędy bity trakt na polanę Przysłop do gajówki, a potem do pałacyku. Dziś u wylotu doliny działają bary i restauracje, to fajne miejsce na odpoczynek i małe co nieco. Tym bardziej że do samochodu w Wiśle Czarnym mieliśmy jeszcze 2 kilometry ruchliwą szosą. Ta szosa to najbrzydszy odcinek tej bardzo fajnej wycieczki.

Podobno nazwa doliny i potoku nawiązuje do pustkowia i bujnej roślinności. Kazimierz Sosnowski pisał na początku XX wieku: „Cisza i spokój panują w niej świąteczne, cień i półmrok jak w gotyckim tumie”. Dziś i jedno, i drugie mija się z prawdą, ale powietrze ma tu nadal nieco balsamiczną woń.

Wrażenia z całości? Trasa jest łatwa i urozmaicona. Jedyna trudność to liczba kilometrów do pokonania, trzeba przetruchtać ich około 25, ale kto lubi długie wędrówki, będzie zachwycony. Wycieczkę można skrócić, schodząc z Baraniej Góry szlakiem niebieskim do doliny Białej Wisełki (wówczas omija się schronisko). To dobra opcja, choć, niestety, końcówka również wiedzie asfaltem.

* Radomianin Bogumił Hoff był dla Wisły tym, kim Chałubiński dla Zakopanego. Osiedlił się tu, wybudował willę Warszawa, napisał pracę
Lud cieszyński, jego właściwości i siedziby (wyd. 1888), gdzie w rozdziale Początki Wisły i Wiślanie zamieścił pierwszy etnograficzny obraz regionu. Dzięki niemu Wisła stała się na tyle sławna, że zaczęli do niej zjeżdżać ludzie z całej Polski.

14 listopada 2013

Skrzyczne i Malinowska Skała z Ostrego

Ostre — Skrzyczne — Małe Skrzyczne — Malinowska Skała — Las Skałki — Ostre
(szlaki: niebieski – zielony – żółty)

czas przejścia: 5 godzin     suma podejść: 800 m     dystans: 16 km     trudność: *
infrastruktura: schronisko PTTK Skrzyczne

W październiku góry wglądają przepięknie, latem o podobnie malowniczych widokach nie ma co marzyć. Korzystając ze słonecznej jesiennej pogody, wyruszyliśmy więc na szlak. Postanowiliśmy odwiedzić Malinowską Skałę (1152 m n.p.m.), wychodnię piaskowcową, z której roztacza się ładna panorama. Na punkt startu wybraliśmy niewielką osadę Ostre położoną na stokach pasma Baraniej Góry, nieco powyżej Żywca. Samochód można zostawić na parkingu przy końcowym przystanku pekaesu lub nieco wyżej przy leśniczówce (rozpoczyna się tam krótka i łatwa, a w dodatku widokowa, 1,5-kilometrowa ścieżka przyrodnicza).

Tatry widziane ze szlaku zielonego na Malinowską Skałę.

Zaczęliśmy od mocnego uderzenia, czyli zdobycia od razu najwyższego punktu na trasie — SKRZYCZNEGO (1257 m n.p.m., to najwyższy szczyt Beskidu Śląskiego, zaliczany zarówno do Korony Polskich Beskidów, jak i Korony Gór Polski). Niebieski szlak, którym wędrowaliśmy z Ostrego, nie cieszył się wielkim powodzeniem, spotkaliśmy zaledwie kilkunastu turystów. Niewielu, biorąc pod uwagę wspaniałą pogodę. Ale też szlak proponuje 2-godzinne męczące, strome podejście na szczyt, który, jak wiadomo, można bez trudu osiągnąć inaczej — wjeżdżając krzesełkami ze Szczyrku. Tłumy pod schroniskiem wskazywały, że taka forma „chodzenia” po górach ma znacznie większe grono zwolenników. Ze Skrzycznego, zdominowanego przez ogromną wieżę przekaźnikową i budynki wyciągu, rozciąga się ciekawa panorama. Widać masyw Klimczoka, dalej Beskid Mały i Kotlinę Żywiecką z jeziorem, a z drugiej strony — Babią Górę, Pilsko, Romankę, Lipowską, Rysiankę i przy dobrej widoczności Tatry.

Drapieżne stwory

Po posiłku w schronisku — ciepła zupa i pierogi z jagodami w górach zawsze smakują wybornie :) — ruszyliśmy zielonym szlakiem na MALINOWSKĄ SKAŁĘ (1152 m n.p.m.). Znaki prowadzą odkrytym wylesionym grzbietem. Kilkanaście lat temu szumiał tu las, ale z powodu usychania drzewostanów, masowo zaatakowanych przez korniki i grzyby, trzeba było przeprowadzić wyręby. Pozostało jedynie nieco kikutów „urozmaicających” krajobraz. Na północ rozpościerają się widoki na dolinę Żylicy, a na południe — w kierunku Baraniej Góry. Naprawdę jest co podziwiać!

Wędrówka na Malinowską Skałę nie nastręcza żadnych trudności i jeśli na przykład wjechaliśmy z dziećmi na Skrzyczne wyciągiem, jest doskonałą propozycją trasy spacerowej. Ze schroniska dojście do wychodni zajmuje niecałe półtorej godziny. Dzieciakom na pewno będzie się tu podobało — na skałę można wejść (uważajmy jednak, bo jest z czego spadać!), w pobliżu przygotowano ławki do odpoczynku, a drzewa nie ograniczają widoków… Malinowska Skała jest zresztą bardzo ciekawą formacją pod względem geologicznym — buduje ją typ zlepieńców (skały osadowe składające się z okruchów skalnych scementowanych spoiwem, tu kwarcowym) spotykanych tylko w Beskidzie Śląskim i Śląsko-Morawskim (na pograniczu Czech i Słowacji). Z czego składa się skała można zobaczyć, patrząc uważnie pod nogi — składniki płyty widać wyraźnie w skale oraz… w żwirze pokrywającym ścieżkę.

Malinowska Skała w całej okazałości

Żeby zatoczyć pętlę i wrócić do Ostrego przed zmrokiem zeszliśmy z gór żółtym szlakiem. Początkowo jest on bardzo malowniczy, prowadząc wąską ścieżyną. Niestety, wkrótce dochodzi się do błotnistego traktu rozjechanego przez maszyny podczas zwózki drewna, a po półgodzinie do asfaltówki poprowadzonej doliną potoku Zimnika. Latem, gdy dzień jest dłuższy, wycieczkę warto przedłużyć o 3 godziny, idąc z Malinowskiej Skały na Zielony Kopiec, Gawlas i Magurkę Wiślaną, a potem schodząc do Ostrego przez Magurkę Radziechowską. Będzie ciekawiej, ale cała trasa zajmie wówczas co najmniej 8 godzin.

I my zaklęci przez nią w szarościach